Jelle Zijlstra

Jelle Zijlstra

Jelle Zijlstra werd geboren in 1918 in het Friese Oosterbierum. Na zijn lagere schoolperiode in dit dorp ging hij achtereenvolgens naar de MULO en de HBS in Harlingen. De crisis van de jaren dertig maakte diepe indruk. ‘Wat was oorzaak, wat gevolg? Waarom, waardoor, waarheen?” Op zoek naar antwoorden op deze prangende vragen en aangemoedigd door een middelbare schooldocent, Engelbert van Hinte, besloot Zijlstra economie te gaan studeren in Rotterdam. Een grote stap voor Friese jongen van platteland, maar de gang naar het westen vormde de opmaat voor een imposante loopbaan in de Nederlandse politiek.

Tussen 1952 en 1967 was Zijlstra achtereenvolgens minister van Economische Zake, minister van Financiën, senator en premier. Ook vervulde hij in de periode 1963-1966 tal van commissariaten en werd na de verkiezingen en formatie van 1967 benoemd als president van De Nederlandsche Bank.

Ondanks het feit dat Zijlstra tussen 1952 en 1967 ruim vijftien jaar actief was in het politieke speelveld, zag de Friese econoom zichzelf nooit als politicus. Zijlstra schetste de wetenschappelijke wereld als het “verloren paradijs” en pas als president van De Nederlandsche Bank was hij naar eigen zeggen weer enigszins op zijn plek. Zijlstra verklaarde geen homo politicus te zijn. Schijnbaar tegen wil en dank had hij toch vijftien jaar in de politieke arena moeten verblijven. Antirevolutionair plichtsbesef wellicht?

Hoe het ook zij, Zijlstra distantieerde zich als econoom van de Haagse politiek en hanteerde een zakelijke stijl van deskundigheid in plaats van “vrome riedels” en idealisme. Het was een pragmatische koers die hem zowel populariteit als verzet opleverde, waarbij de moeizame verhoudingen in de eigen antirevolutionaire kring vooral opvallend waren. Zijlstra nam een prominente plaats in binnen de ARP, maar zijn zakelijke stijl lag moeilijk bij zowel conservatieve als evangelische mannenbroeder.

Als bankpresident maakte Zijlstra tal van transformaties en crisissituaties mee. Van de ineenstorting van het geldstelsel van Bretton Woods tot de oliecrises en inflatiespiraal van de jaren zeventig. Het was een periode waarin hij zich tot ver buiten de landsgrenzen bewoog en betrokken raakte bij tal van mondiale vraagstukken.

Als biograaf van Jelle Zijlstra probeer ik inzicht te verschaffen in de uitzonderlijke levensloop van deze Friese econoom en politicus. Op basis van uitgebreid archiefonderzoek, literatuurstudie en tal van interviews, probeer ik te doorgronden wie Zijlstra was, wat hem dreef en welke rol hij speelde in zijn lange carrière op de hoogste bestuurlijke niveaus. Als onderzoeker ben ik verbonden aan het Biografie Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen en het onderzoek wordt begeleid door prof.dr. Hans Renders en prof.dr. Jan Marc Berk.